Prezydent podpisał przełomowe zmiany w L4, które kończą z uznaniowością kontrolerów ZUS. Sprawdź, co dokładnie można robić, kiedy mamy zwolnienie lekarskie. Czy zakupy podczas chorobowego są już legalne? Zobacz, jak nowe przepisy ułatwią życie osobom pracującym w kilku miejscach.

Zmiany w L4 2026: Zwolnienie lekarskie na nowych zasadach

Stało się. 7 stycznia 2026 roku Prezydent RP podpisał nowelizację ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. Zmiany przygotowane przez resort pracy mają jeden cel: skończyć z uznaniowością i przyspieszyć procedury, które od dawna blokowały system. Co to oznacza w praktyce? Mniej stresu dla chorych i jasne zasady gry w trakcie L4.

Przez lata chorowanie w Polsce wiązało się z dziwnym lękiem. Zamiast skupić się na powrocie do zdrowia, pracownicy zastanawiali się: „Czy jeśli wyjdę po leki albo z psem, to ZUS cofnie mi zasiłek?”. Strach przed kontrolą był powszechny, bo przepisy były nieprecyzyjne, a wszystko zależało od interpretacji kontrolera. Podpisana nowelizacja kończy ten okres niepewności, kiedy obowiązuje zwolnienie lekarskie.

Nowa definicja pracy zarobkowej – czy można iść do sklepu na L4?

Najważniejsza zmiana? Przepisy w końcu nadążają za życiem. Nowelizacja precyzyjnie definiuje, czym jest „praca zarobkowa” i co wolno robić, kiedy obowiązuje zwolnienie lekarskie. Ustawodawca przeniósł do kodeksu to, co od lat powtarzał w wyrokach Sąd Najwyższy: choroba nie oznacza aresztu domowego.

Zgodnie z dodanym do art. 17 ustawy zasiłkowej ustępem 1a: „Pracą zarobkową (…) jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy”.

Dzięki temu zyskujemy czarno na białym: zwykłe czynności dnia codziennego są dozwolone. Wyjście do sklepu po jedzenie, wizyta w aptece czy odprowadzenie dziecka do przedszkola (gdy nikt inny nie może tego zrobić) są teraz legalne i bezpieczne. Oczywiście pod jednym warunkiem – nie mogą być sprzeczne z wyraźnymi zaleceniami lekarza (np. nakazem leżenia). Ale samo zrobienie zakupów nie jest już pretekstem do odebrania pieniędzy.

Praca na L4? Możliwa, ale tylko w trybie awaryjnym

To jedna z największych nowości. Do tej pory nawet odebranie telefonu służbowego było stąpaniem po cienkim lodzie. Nowe prawo wprowadza pojęcie czynności incydentalnych, nawet w momencie kiedy obowiązuje zwolnienie lekarskie.

O co chodzi? O sytuacje wyjątkowe. Jeśli twoja firma stanie, bo nie opłacisz ważnej faktury, albo musisz podpisać pilny dokument urzędowy, żeby uniknąć kary – teraz możesz to zrobić legalnie.

Ustawa stawia jednak sprawę jasno: to musi być twoja decyzja wynikająca z konieczności, a nie polecenie szefa. To bezpiecznik, który ma chronić pracowników przed presją, a jednocześnie daje pole manewru np. przedsiębiorcom.

Praca u dwóch pracodawców a zwolnienie lekarskie – rewolucja od 2027 roku

Kolejna zmiana to ukłon w stronę zdrowego rozsądku dla osób pracujących w kilku miejscach. Dotychczas system często działał zero-jedynkowo: jesteś chory, więc nie pracujesz nigdzie. Nowa ustawa pozwala na elastyczność.

Jeśli jesteś szefem kuchni i złamiesz palec, nie możesz przygotować dań – to jasne. Ale czy to znaczy, że nie możesz poprowadzić np. wykładu na uczelni? Do tej pory bywało z tym różnie. Teraz, na wniosek chorego, lekarz będzie mógł orzec niezdolność do pracy w jednym miejscu, pozwalając na aktywność w drugim, o ile charakter pracy jest zupełnie inny. To koniec fikcji, w której kontuzja kończyny wykluczała pracę umysłową przy biurku.

Jednak ten przepis będzie obowiązywał dopiero od 1 stycznia 2027 r. i dotyczy osób posiadających więcej niż jeden tytuł do ubezpieczenia.

Przeczytaj także ten artykuł: Kontrola PIP w restauracji. Za co grozi mandat i jak się przygotować do inspekcji?

Szybsze decyzje ZUS i nowe terminy orzekania

Reforma to nie tylko prawa pacjenta, ale też gruntowny remont w samym ZUS-ie. Cel jest prosty: ma być szybciej. Ustawa wprowadza sztywny termin 30 dni na wydanie orzeczenia.

Żeby to się udało, zmieniono zasady gry. W drugiej instancji (gdy odwołujemy się od decyzji) sprawę rozpatrzy teraz jeden lekarz, a nie trzech – chyba że sprawa będzie wyjątkowo skomplikowana. To pozwoli trzykrotnie przyspieszyć rozpatrywanie standardowych przypadków. Co ważne, lekarz, który badał cię w pierwszej instancji, nie będzie mógł orzekać w drugiej, co gwarantuje bezstronność.

Do systemu wchodzą też posiłki. W prostszych sprawach orzekać będą mogli pielęgniarze i fizjoterapeuci, a lekarzy z ton papierologii odciążą asystenci medyczni. ZUS planuje też ściągnąć nowych specjalistów lepszymi zarobkami.

Źródło: Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

Fot. główne: Canva